PFAS uit kraanwater filteren: wat werkt echt?

Nederlands kraanwater is veilig om te drinken. Toch kunnen er kleine hoeveelheden PFAS in voorkomen. Wie zijn blootstelling aan PFAS verder wil verminderen, kan daarom kiezen voor aanvullende waterfiltratie.

Maar welk waterfilter werkt daarvoor daadwerkelijk? En hoe weet je of een filter echt PFAS reduceert?

In deze gids leggen we het uit.

Wat zijn PFAS?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Het is een verzamelnaam voor duizenden door de mens gemaakte chemische stoffen.

PFAS zijn onder andere toegepast vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Ze zijn of waren bijvoorbeeld te vinden in bepaalde coatings, textiel, verpakkingsmaterialen en blusschuim.

Een belangrijke eigenschap van veel PFAS is dat ze zeer moeilijk afbreken. Daardoor kunnen ze lang in het milieu aanwezig blijven. PFAS worden daarom ook wel 'forever chemicals' genoemd.

Via bodem, oppervlaktewater en grondwater kunnen PFAS uiteindelijk ook in bronnen voor drinkwater terechtkomen.

Zitten er PFAS in Nederlands kraanwater?

Ja, in Nederlands kraanwater kunnen kleine hoeveelheden PFAS voorkomen. Dat betekent niet dat Nederlands kraanwater onveilig is om te drinken.

Volgens het RIVM krijgen Nederlanders PFAS onder andere binnen via voedsel en drinkwater. De gemiddelde hoeveelheid PFAS die mensen uitsluitend via drinkwater binnenkrijgen, ligt onder de gezondheidskundige grenswaarde.

Voedsel levert gemiddeld een grotere bijdrage aan de totale blootstelling aan PFAS dan drinkwater.

Er is wel verschil tussen de herkomst van het drinkwater. Ongeveer 60% van het Nederlandse drinkwater wordt gemaakt van grondwater. Volgens het RIVM bevat drinkwater uit grondwater gemiddeld minder PFAS dan drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt geproduceerd.

Het RIVM adviseert om de hoeveelheid PFAS waaraan mensen worden blootgesteld waar mogelijk verder terug te dringen.

Hoeveel PFAS mag er in drinkwater zitten?

Sinds 2026 geldt voor twintig PFAS in drinkwater een wettelijke grens van 100 nanogram per liter (ng/L). Nederlands drinkwater voldoet aan deze wettelijke norm.

Daarnaast adviseert het RIVM een aanzienlijk strengere gezondheidskundige richtwaarde van:

4,4 ng/L uitgedrukt in PFOA-equivalenten (PEQ).

Dat laatste is belangrijk om goed te begrijpen.

PFAS komen in water meestal voor als een mengsel van verschillende stoffen. De ene PFAS is niet automatisch even schadelijk als de andere. Het RIVM gebruikt daarom de zogenoemde RPF-methode, waarmee verschillende PFAS worden omgerekend naar PFOA-equivalenten.

De wettelijke norm van 100 ng/L en de RIVM-richtwaarde van 4,4 ng/L PEQ zijn dus niet rechtstreeks met elkaar te vergelijken: het gaat om verschillende manieren van beoordelen.

Is het nodig om PFAS uit Nederlands kraanwater te filteren?

Voor de veiligheid van Nederlands kraanwater is een extra waterfilter niet noodzakelijk. Het RIVM en de Rijksoverheid geven aan dat kraanwater gewoon gedronken kan worden.

Dat is een belangrijk uitgangspunt.

Tegelijkertijd betekent 'veilig drinkwater' niet dat drinkwater volledig vrij is van PFAS. Wie zijn persoonlijke blootstelling via drinkwater verder wil beperken, kan ervoor kiezen het kraanwater aanvullend te filteren.

Een waterfilter is daarmee een persoonlijke keuze voor verdere reductie, en geen voorwaarde om Nederlands kraanwater veilig te kunnen drinken.

Kun je PFAS uit kraanwater filteren?

Ja. Verschillende filtertechnieken kunnen PFAS uit water reduceren.

De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) noemt met name actieve kool, ionenwisseling en membraantechnieken zoals omgekeerde osmose als mogelijkheden voor PFAS-reductie.

Het is dus te eenvoudig om te stellen dat ieder koolstoffilter automatisch alle PFAS uit water haalt. De samenstelling van het filter, de hoeveelheid filtermateriaal, de contacttijd en de specifieke PFAS spelen allemaal een rol.

Hoe werken actieve kool en ionenwisseling tegen PFAS?

Actieve kool

Actieve kool heeft een zeer groot inwendig oppervlak waaraan bepaalde stoffen zich kunnen adsorberen.

Adsorptie is iets anders dan absorptie. Stoffen worden niet simpelweg 'opgezogen', maar hechten zich aan het oppervlak van het filtermateriaal.

Granulaire actieve kool, vaak afgekort als GAC, is volgens de EPA een van de meest onderzochte technieken voor het verwijderen van PFAS uit drinkwater.

Er zit wel een belangrijke nuance aan.

Actieve kool werkt over het algemeen beter tegen langere PFAS, zoals PFOA en PFOS, dan tegen sommige kortere PFAS. De prestaties worden bovendien beïnvloed door onder andere:

• het gebruikte type kool;
• de hoeveelheid filtermateriaal;
• de contacttijd tussen water en filter;
• de specifieke PFAS;
• andere stoffen die in het water aanwezig zijn;
• de hoeveelheid water die al door het filter is gegaan.

Ionenwisseling

Ook ionenwisseling kan worden gebruikt om PFAS uit water te reduceren. Hierbij worden bepaalde geladen stoffen aan het filtermedium gebonden.

Volgens de EPA kunnen ionenwisselingsmaterialen zeer effectief zijn voor het verwijderen van bepaalde PFAS uit water.

Ook hierbij geldt dat de daadwerkelijke prestaties afhankelijk zijn van het gebruikte filtermateriaal, de specifieke PFAS en de omstandigheden waaronder het filter wordt gebruikt.

Een filter dat actieve kool en ionenwisseling combineert, kan dus meerdere filtratiemechanismen gebruiken. Dat betekent echter nog niet automatisch dat zo'n filter PFAS aantoonbaar goed reduceert.

Daarvoor blijft de belangrijkste vraag:

Is het complete filter daadwerkelijk op PFAS getest?

En hoe zit het met omgekeerde osmose?

Omgekeerde osmose, vaak afgekort als RO (Reverse Osmosis), werkt anders.

Bij RO wordt water onder druk door een zeer fijn membraan geleid. Veel opgeloste stoffen kunnen dit membraan niet of nauwelijks passeren.

De EPA noemt omgekeerde osmose een zeer effectieve techniek voor het reduceren van PFAS.

RO heeft echter andere eigenschappen dan een zwaartekrachtfilter. Een omgekeerde-osmosesysteem heeft doorgaans een aansluiting op de waterleiding nodig, produceert een afvalwaterstroom en verwijdert naast ongewenste stoffen ook een groot deel van de van nature aanwezige opgeloste mineralen.

Een zwaartekrachtfilter is veel eenvoudiger in gebruik. Je vult het bovenste reservoir en de zwaartekracht zorgt ervoor dat het water door de filterelementen stroomt. Er is geen aansluiting op de waterleiding of elektriciteit nodig.

Welke techniek het beste past, hangt daarom niet alleen af van PFAS-reductie, maar ook van wat je verder van een waterfilter verwacht.

Kan een zwaartekracht-waterfilter PFAS verminderen?

Ja, maar niet ieder zwaartekrachtfilter doet dat automatisch.

Een zwaartekrachtfilter beschrijft in eerste instantie de manier waarop het water door het systeem wordt geleid. De daadwerkelijke filterprestaties worden bepaald door het filterelement dat in het systeem zit.

Een roestvrijstalen behuizing verwijdert vanzelfsprekend geen PFAS. Het filterelement moet daarvoor geschikt zijn.

Een voorbeeld is de BOROUX Foundation. BOROUX beschrijft voor het Foundation-filter verschillende filtratiemechanismen, waaronder actieve-koolfiltratie en ionenwisseling. Daarmee worden twee technieken gecombineerd die ook door de EPA worden genoemd voor PFAS-reductie.

Dat alleen is echter nog geen bewijs voor de daadwerkelijke PFAS-prestaties van het filter. Daarom zijn de onafhankelijke laboratoriumresultaten belangrijker dan alleen de gebruikte filtertechniek.

Hoe goed filtert BOROUX Foundation PFAS?

De BOROUX Foundation filter is onafhankelijk getest door IAPMO R&T Lab in New Jersey. Daarbij is de PFAS-reductie getest volgens de testmethodiek van NSF/ANSI Standard 53. Het filter heeft deze PFAS-reductietest doorstaan tot een capaciteit van 400 gallon per filterelement, oftewel circa 1.514 liter.

Dit betekent dat het filter volgens deze NSF/ANSI 53-testmethode is getest. Het betekent niet dat de BOROUX Foundation voor PFAS volledig NSF/ANSI 53-gecertificeerd is.

Interessant is vooral dat het laboratoriumrapport niet alleen in algemene zin over 'PFAS' spreekt, maar verschillende PFAS afzonderlijk heeft meegenomen.

Waarden bij het meetpunt na 400 gallon, circa 1.514 liter, per filterelement. Een <-waarde betekent dat de gemeten concentratie onder de aangegeven rapportage- of detectiegrens lag.

** PFBS en PFDA zijn in de laboratoriumtest meegenomen en het rapport vermeldt hiervoor influentwaarden. Voor deze twee afzonderlijke PFAS worden echter geen effluentconcentraties gerapporteerd. Daarom kan op basis van het gepubliceerde rapport geen afzonderlijk reductiepercentage voor PFBS en PFDA worden berekend. Beide stoffen zijn wel meegenomen in de totale PFAS-meting.


Bij de totale PFAS-meting bedroeg de concentratie vóór filtratie 2,27 µg/L. Na 400 gallon filtratie werd 0,02 µg/L gemeten.

Dat komt aan het einde van de geteste capaciteit neer op een reductie van ongeveer:

99,1% van de totale geteste PFAS-concentratie.

Dat vinden we een belangrijk gegeven. Het percentage is namelijk gebaseerd op de meting na 400 gallon (circa 1.514 liter) en niet alleen op de prestaties van een nieuw filter aan het begin van de test.

Betekent 99,1% dat BOROUX altijd 99,1% van alle PFAS verwijdert?

Nee.

Dit onderscheid vinden we belangrijk.

De laboratoriumtest laat zien wat het BOROUX Foundation-filter onder vastgestelde testomstandigheden met de geteste PFAS heeft gepresteerd. Het betekent niet dat onder iedere praktijksituatie exact hetzelfde reductiepercentage wordt bereikt.

De werkelijke prestaties kunnen onder andere variëren door:

• de samenstelling en kwaliteit van het water;
• de concentratie van PFAS;
• andere stoffen die in het water aanwezig zijn;
• de hoeveelheid water die al door het filter is gegaan;
• de gebruiksomstandigheden.

Daarnaast is PFAS een verzamelnaam voor duizenden verschillende stoffen. Het feit dat een filter verschillende PFAS aantoonbaar reduceert, betekent daarom niet automatisch dat voor iedere bestaande PFAS hetzelfde reductiepercentage geldt.

Daarom vinden wij de formulering:

'BOROUX Foundation reduceerde aan het einde van de onafhankelijke laboratoriumtest circa 99,1% van de totale geteste PFAS-concentratie'

nauwkeuriger dan:

'BOROUX verwijdert 99,1% van alle PFAS.'

Dat verschil lijkt misschien klein, maar is belangrijk wanneer je waterfilters eerlijk en op basis van meetbare resultaten wilt vergelijken.

Hoe lang blijft een filter PFAS reduceren?

Een reductiepercentage zegt weinig zonder te weten tot hoeveel liter het filter is getest.

De PFAS-test van BOROUX Foundation liep tot 400 gallon per filterelement, oftewel ongeveer 1.514 liter.

Wanneer twee Foundation-filterelementen worden gebruikt, komt dit overeen met een geteste PFAS-capaciteit van ongeveer 800 gallon, oftewel 3.028 liter per paar.

Dat betekent niet dat een filter na precies 3.028 liter plotseling geen PFAS meer reduceert. Het betekent wel dat je voor een onderbouwde PFAS-claim niet zomaar een grotere capaciteit moet noemen dan waarvoor de prestatie daadwerkelijk is aangetoond.

Dit is ook waarom één algemene levensduur voor een waterfilter misleidend kan zijn. De geteste capaciteit kan per verontreiniging verschillen.

Een filter kan bijvoorbeeld voor chloor tot een veel grotere hoeveelheid water zijn getest dan voor PFAS. Wie specifiek PFAS wil reduceren, doet er daarom goed aan naar de voor PFAS geteste capaciteit te kijken en niet alleen naar de algemene maximale levensduur van het filter.

Waar moet je op letten als je een waterfilter voor PFAS koopt?

Kijk niet alleen naar grote claims op een verpakking of webshop. Stel liever een aantal concrete vragen:

1. Is het filter daadwerkelijk op PFAS getest?

'Bevat actieve kool' is op zichzelf geen bewijs van de PFAS-prestaties van een compleet filter.

2. Welke PFAS zijn getest?

Een test op alleen PFOA en PFOS is iets anders dan een test waarin meerdere PFAS afzonderlijk worden meegenomen.

3. Wie heeft de test uitgevoerd?

Een test door een onafhankelijk laboratorium geeft meer houvast dan alleen een claim van de fabrikant.

4. Tot hoeveel liter is het filter getest?

Een indrukwekkend reductiepercentage aan het begin van de levensduur vertelt nog niet hoe het filter later presteert. Kijk daarom ook naar de metingen aan het einde van de geteste capaciteit.

5. Wat was de concentratie vóór en na filtratie?

Met deze waarden kun je veel beter beoordelen wat er daadwerkelijk is gemeten dan met alleen een afgerond reductiepercentage.

6. Is het filter getest of gecertificeerd?

Dat zijn niet automatisch dezelfde dingen. Een product kan onafhankelijk volgens een bepaalde NSF/ANSI-testmethode zijn getest zonder dat het volledige product voor die claim NSF-gecertificeerd is.

Wat is dan het beste waterfilter tegen PFAS?

Er bestaat niet één waterfilter dat voor iedereen de beste keuze is.

Wil je een zo breed mogelijke verwijdering van opgeloste stoffen en vind je een vaste installatie en afvalwater geen bezwaar, dan kan omgekeerde osmose interessant zijn.

Wil je juist een eenvoudig systeem zonder stroom en zonder aansluiting op de waterleiding, dan kan een zwaartekracht-waterfilter met aantoonbaar op PFAS geteste filterelementen een interessante keuze zijn.

Het belangrijkste is uiteindelijk niet alleen de naam van de techniek of het merk.

De testresultaten van het specifieke filterelement moeten de claim ondersteunen.

Conclusie

PFAS kunnen uit kraanwater worden gereduceerd. Actieve kool, ionenwisseling en omgekeerde osmose behoren tot de technieken die daarvoor worden gebruikt.

Nederlands kraanwater voldoet aan de wettelijke eisen en kan veilig worden gedronken. Een extra waterfilter is dus niet noodzakelijk om kraanwater veilig te maken. Wel kunnen mensen ervoor kiezen hun blootstelling aan PFAS via drinkwater verder te verminderen.

Wie daarvoor een waterfilter koopt, doet er goed aan verder te kijken dan de algemene claim 'filtert PFAS'.

Kijk naar:

• welke PFAS zijn getest;
• hoeveel er werd gereduceerd;
• wie de test uitvoerde;
• onder welke omstandigheden is getest;
• tot hoeveel liter die prestatie is aangetoond.

Voor BOROUX Foundation is in een onafhankelijke laboratoriumtest bijvoorbeeld aangetoond dat het filter aan het einde van de geteste capaciteit van 400 gallon per filterelement circa 99,1% van de totale geteste PFAS-concentratie reduceerde.

Dat soort meetbare gegevens maakt het mogelijk om waterfilters op een veel eerlijkere manier met elkaar te vergelijken.

VEELGESTELDE VRAGEN OVER PFAS EN WATERFILTERS

Zit er PFAS in Nederlands kraanwater?
Ja. In Nederlands drinkwater kunnen kleine hoeveelheden PFAS voorkomen. Volgens het RIVM ligt de gemiddelde blootstelling via uitsluitend drinkwater onder de gezondheidskundige grenswaarde en kan Nederlands kraanwater gewoon worden gedronken.

Kan actieve kool PFAS verwijderen?
Actieve kool kan PFAS uit water reduceren. De effectiviteit verschilt echter per PFAS, filtermateriaal, contacttijd en gebruiksomstandigheden. Langere PFAS zoals PFOA en PFOS worden over het algemeen beter door actieve kool geadsorbeerd dan sommige kortere PFAS.

Kan ionenwisseling PFAS uit water verwijderen?
Ja. Ionenwisseling kan bepaalde PFAS effectief uit water reduceren. Hierbij worden PFAS aan speciaal filtermateriaal gebonden. Volgens de EPA behoort ionenwisseling, naast actieve kool en omgekeerde osmose, tot de technieken die kunnen worden gebruikt voor PFAS-reductie. De daadwerkelijke effectiviteit hangt af van het gebruikte filtermateriaal, de specifieke PFAS en de omstandigheden waaronder het filter wordt gebruikt.

Verwijdert omgekeerde osmose PFAS?
Omgekeerde osmose is volgens de EPA een zeer effectieve techniek voor het reduceren van PFAS. Een RO-systeem verwijdert daarnaast veel andere opgeloste stoffen en een groot deel van de van nature aanwezige opgeloste mineralen.

Filtert BOROUX PFAS?
Ja. BOROUX Foundation is door IAPMO R&T Lab getest volgens de testmethodiek van NSF/ANSI Standard 53 voor PFAS-reductie. Aan het einde van de test, na 400 gallon per filterelement, werd bij de totale geteste PFAS-concentratie een reductie van circa 99,1% gemeten. Dit betekent niet dat BOROUX Foundation voor PFAS volledig NSF/ANSI 53-gecertificeerd is. Het betekent dat de PFAS-prestaties volgens deze testmethodiek onafhankelijk zijn getest.

Verwijdert ieder zwaartekrachtfilter PFAS?
Nee. 'Zwaartekrachtfilter' beschrijft vooral hoe het water door het systeem stroomt. De daadwerkelijke reductie van PFAS hangt af van het gebruikte filterelement. Controleer daarom de onafhankelijke testresultaten van het specifieke filter.

Is een waterfilter nodig om Nederlands kraanwater veilig te drinken?
Nee. De Nederlandse overheid en het RIVM geven aan dat Nederlands kraanwater gewoon kan worden gedronken. Een aanvullend waterfilter kan wel worden gebruikt wanneer iemand bepaalde stoffen, zoals PFAS, verder wil reduceren.

Bronnen

• RIVM – PFAS in drinkwater - Informatie over PFAS in Nederlands drinkwater, blootstelling, wettelijke eisen en de gezondheidskundige richtwaarde
• RIVM – Werkwijze toetsing PFAS in drinkwatermonsters - Uitleg over de richtwaarde van 4,4 ng/L PFOA-equivalenten en de RPF-methode
• Rijksoverheid – Zitten er PFAS in het drinkwater? - Informatie van de Nederlandse overheid over PFAS en de veiligheid van Nederlands kraanwater
• US Environmental Protection Agency – Reducing PFAS in Drinking Water with Treatment Technologies - Informatie over actieve kool, ionenwisseling, nanofiltratie en omgekeerde osmose
• US Environmental Protection Agency – Identifying Drinking Water Filters Certified to Reduce PFAS - Uitleg over certificering van waterfilters voor PFAS-reductie, waaronder NSF/ANSI 53 voor filters en NSF/ANSI 58 voor omgekeerde osmose. De EPA licht ook toe wat zo'n certificering wel en niet zegt over de daadwerkelijke PFAS-reductie
• IAPMO R&T Lab – BOROUX Foundation PFAS Reduction Test, Report #23-199-2-PFAS - Onafhankelijke laboratoriumtest volgens NSF/ANSI Standard 53 voor PFAS-reductie