Microplastics uit kraanwater: wat zijn het, hoe meet je ze en wat helpt?

Wat zijn microplastics?

Microplastics zijn zeer kleine deeltjes van kunststof. Vaak wordt een bovengrens van 5 millimeter gebruikt.

Ze kunnen rechtstreeks als kleine deeltjes in het milieu terechtkomen of ontstaan doordat grotere stukken kunststof langzaam uiteenvallen.

Voorbeelden van bronnen zijn:

• slijtage van autobanden;

• synthetische kledingvezels;

• verf en coatings;

• verpakkingsmateriaal;

• afbraak van groter plastic afval.

Microplastics komen inmiddels voor in water, bodem en lucht.

En wat zijn nanoplastics?

Naast microplastics wordt steeds vaker gesproken over nanoplastics. Dit zijn nog kleinere plasticdeeltjes.

De precieze grens tussen microplastics en nanoplastics wordt niet overal hetzelfde gedefinieerd. Juist het meten van zeer kleine plasticdeeltjes is technisch lastig.

Dat onderscheid is belangrijk wanneer je naar waterfilters kijkt.

Als een filter is getest voor microplastics vanaf een bepaalde grootte, betekent dat namelijk niet automatisch dat het ook alle kleinere nanoplastics verwijdert.

Zitten er microplastics in Nederlands kraanwater?

Microplastics zijn aangetoond in drinkwater. Dat betekent niet dat ieder glas Nederlands kraanwater een vaste hoeveelheid microplastics bevat.

De gemeten aantallen kunnen sterk verschillen tussen onderzoeken. Een belangrijke reden daarvoor is dat verschillende bemonsterings- en analysemethoden worden gebruikt. Vooral zeer kleine plasticdeeltjes zijn moeilijk betrouwbaar te meten.

Het RIVM geeft aan dat Nederlands kraanwater van goede kwaliteit is. De aanwezigheid van microplastics betekent dus niet dat Nederlands kraanwater als onveilig moet worden beschouwd.

Zijn microplastics in drinkwater schadelijk?

Op basis van de beschikbare gegevens kunnen nog niet alle vragen over mogelijke gezondheidseffecten worden beantwoord.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) concludeerde in haar beoordeling van microplastics in drinkwater dat er op basis van de toen beschikbare gegevens geen aanwijzingen waren voor een duidelijk gezondheidsrisico. Tegelijkertijd wees de WHO op belangrijke kennishiaten en de noodzaak van meer onderzoek.

Ook het RIVM geeft aan dat nog weinig bekend is over de gevolgen van microplastics voor het menselijk lichaam.

Het is daarom belangrijk om twee dingen uit elkaar te houden:

microplastics zijn aantoonbaar aanwezig in onze leefomgeving, maar dat betekent niet automatisch dat de hoeveelheden in Nederlands kraanwater een gezondheidsrisico vormen.

Hoe worden microplastics in water gemeten?

Microplastics kun je niet betrouwbaar meten met een gewone huishoudelijke watertest.

Laboratoria gebruiken hiervoor gespecialiseerde analysemethoden. Afhankelijk van het onderzoek kunnen bijvoorbeeld microscopische en spectroscopische technieken worden gebruikt.

De gebruikte methode heeft invloed op welke deeltjes worden gevonden.

Een onderzoek dat alleen grotere deeltjes kan detecteren, kan daardoor een ander resultaat geven dan een onderzoek dat veel kleinere deeltjes kan meten.

Dat maakt het lastig om aantallen microplastics uit verschillende onderzoeken rechtstreeks met elkaar te vergelijken.

Kun je microplastics uit kraanwater filteren?

Ja, bepaalde waterfilters kunnen microplastics reduceren.

Bij deeltjes speelt fysieke filtratie een belangrijke rol. De daadwerkelijke prestatie hangt echter af van het complete filterelement, de grootte van de deeltjes en de omstandigheden waaronder het filter is getest.

Daarom vinden we een uitspraak als:

"Dit filter kan zeer kleine deeltjes tegenhouden, dus het verwijdert microplastics."

op zichzelf onvoldoende bewijs voor een specifieke microplasticclaim.

Een specifieke laboratoriumtest of certificering voor microplasticreductie geeft veel meer informatie.

BOROUX Foundation en microplastics

Voor de BOROUX Foundation filters is microplasticreductie specifiek onderzocht.

BOROUX Foundation is door WQA gecertificeerd voor microplasticreductie volgens NSF/ANSI/CAN 401. De certificering heeft betrekking op microplastics in de geteste deeltjescategorie van ≥0,5 µm tot ≤1,0 µm.

In de Performance Data Sheet wordt voor deze test een gemiddelde reductie van 98,9% vermeld.

Dat is belangrijk omdat het hier niet alleen gaat om een theoretische aanname op basis van filtermateriaal of poriegrootte. Microplasticreductie is daadwerkelijk een specifieke claim binnen de certificering.

Ook hier geldt een beperking:

een certificering voor deze geteste deeltjesgrootte betekent niet automatisch dat alle kleinere nanoplastics worden verwijderd.

Black Berkey en microplastics

Bij Black Berkey filters ligt de situatie anders.

Berkey heeft uitgebreide laboratoriumgegevens gepubliceerd voor verschillende soorten verontreinigingen en zeer kleine deeltjes.

Voor microplastics is volgens Berkey zelf echter geen specifieke test uitgevoerd waarop een officiële reductieclaim kan worden gebaseerd.

Berkey stelt dat andere filtratiegegevens erop wijzen dat Black Berkey filters grotere microplasticdeeltjes waarschijnlijk kunnen tegenhouden. Dat is echter niet hetzelfde als een specifieke laboratoriumtest voor microplastics.

Daarom noemen we voor Black Berkey geen specifiek reductiepercentage voor microplastics.

Coldstream FTO Plus en microplastics

De Coldstream FTO Plus filter combineert een keramische buitenlaag met actieve kool en andere filtermedia.

Voor dit filter zijn eveneens specifieke gegevens over deeltjes en microplastics gepubliceerd.

In de Performance Data Sheet van de Coldstream FTO Plus CF163W wordt een reductie van 99,9% voor Particle Reduction Class 1, inclusief microplastics vermeld.

Dat is een belangrijk verschil met een algemene aanname op basis van de poriegrootte van een keramisch filter. In dit geval noemt de fabrikant microplastics daadwerkelijk in de gepubliceerde prestatiegegevens.

Bij vergelijking met BOROUX is wel voorzichtigheid nodig. Verschillende testmethoden, deeltjesgroottes en testomstandigheden kunnen betekenen dat percentages niet rechtstreeks met elkaar vergelijkbaar zijn.

Wat zegt NSF/ANSI 401 over microplastics?

NSF/ANSI 401 wordt gebruikt voor verschillende zogenoemde emerging compounds en bevat ook een specifieke claim voor microplasticreductie.

Een belangrijk detail is dat een filter dat volgens NSF/ANSI 401 is gecertificeerd niet automatisch voor iedere mogelijke claim binnen die standaard gecertificeerd is.

Je moet dus controleren of microplastic reduction daadwerkelijk onderdeel is van de certificering van het betreffende filter.

Dat principe geldt ook voor andere NSF/ANSI-standaarden.

Meer hierover lees je in ons artikel Wat staat er in een testrapport van een waterfilter?.

Welk waterfilter kies je voor microplastics?

Als microplastics een belangrijke reden zijn om kraanwater te filteren, kijk dan vooral naar deze punten:

1. Is het filter specifiek getest op microplastics?

2. Welke deeltjesgrootte is onderzocht?

3. Is het een laboratoriumtest of certificering?

4. Onder welke omstandigheden is de prestatie onderzocht?

5. Wordt alleen over microplastics gesproken of ook over nanoplastics?

Vooral dat laatste onderscheid is belangrijk.

Een filter kan uitstekend presteren voor de microplastics waarop het is getest, zonder dat daarmee bewezen is dat alle veel kleinere plasticdeeltjes eveneens worden verwijderd.

Conclusie

Microplastics komen voor in onze leefomgeving en zijn ook in drinkwater aangetoond. Hoeveel deeltjes worden gevonden, hangt sterk af van de gebruikte meetmethode en vooral kleinere deeltjes zijn moeilijk te onderzoeken.

Nederlands kraanwater is van goede kwaliteit. Een aanvullend waterfilter is daarom niet noodzakelijk om Nederlands kraanwater veilig te kunnen drinken.

Wie microplastics toch verder wil reduceren, kan kijken naar een waterfilter met aantoonbare prestaties voor microplastics. Daarbij geven specifieke laboratoriumtests en certificeringen meer informatie dan alleen een theoretische poriegrootte.

Voor BOROUX Foundation is microplasticreductie specifiek gecertificeerd volgens NSF/ANSI/CAN 401, met een gemiddelde reductie van 98,9% voor de geteste deeltjescategorie. Voor Coldstream FTO Plus wordt in de Performance Data Sheet 99,9% reductie van Particle Reduction Class 1, inclusief microplastics, vermeld. Black Berkey heeft volgens Berkey zelf geen specifieke microplastic-test waarop een officiële reductieclaim kan worden gebaseerd.

De percentages van verschillende filters kun je niet automatisch rechtstreeks vergelijken wanneer de testmethoden en omstandigheden verschillen.

Kijk daarom niet alleen naar hoe fijn een filter zegt te filteren, maar vooral naar wat daadwerkelijk is getest.

VEELGESTELDE VRAGEN

Zitten er microplastics in Nederlands kraanwater?
Microplastics zijn aangetoond in drinkwater. De gemeten aantallen verschillen per onderzoek en analysemethode. De aanwezigheid ervan betekent niet dat Nederlands kraanwater als onveilig wordt beschouwd.

Kan ik microplastics zelf meten?
Niet betrouwbaar met een gewone huishoudelijke watertest. Voor het identificeren en meten van microplastics zijn gespecialiseerde laboratoriumtechnieken nodig.

Kan een waterfilter microplastics verwijderen?
Bepaalde waterfilters kunnen microplastics reduceren. Kijk bij voorkeur naar specifieke laboratoriumtests of certificeringen en controleer welke deeltjesgrootte daadwerkelijk is onderzocht.

Filtert BOROUX Foundation microplastics?
Ja. BOROUX Foundation is door WQA gecertificeerd volgens NSF/ANSI/CAN 401 voor microplasticreductie in de geteste deeltjescategorie van ≥0,5 µm tot ≤1,0 µm. De Performance Data Sheet vermeldt een gemiddelde reductie van 98,9%.

Filtert Coldstream FTO Plus microplastics?
Coldstream vermeldt in de Performance Data Sheet van de FTO Plus CF163W een reductie van 99,9% voor Particle Reduction Class 1, inclusief microplastics.

Filtert Berkey microplastics?
Berkey geeft aan dat Black Berkey Elements niet specifiek op microplastics zijn getest. Andere filtratiegegevens maken reductie van grotere plasticdeeltjes aannemelijk, maar dat is niet hetzelfde als een specifieke microplastic-test.

Zijn microplastics hetzelfde als nanoplastics?
Nee. Nanoplastics zijn nog kleinere plasticdeeltjes. Definities en meetmethoden verschillen en onderzoek naar deze zeer kleine deeltjes is complex. Een test voor microplastics bewijst daarom niet automatisch dezelfde reductie voor kleinere nanoplastics.

Bronnen

• RIVM: Drinkwaterkwaliteit
• RIVM: Plastics en gezondheid
• WHO: Microplastics in drinking-water
• NSF: gecertificeerde filters met Microplastics Reduction
• BOROUX Foundation: onafhankelijke tests en certificeringen
• BOROUX Foundation: Performance Data Sheet
• Berkey: Black Berkey Elements en plastic fibers
• Coldstream FTO Plus CF163W: Performance Data Sheet